علتها و روشهای مؤثر برای درمان التهاب و درد لثه
التهاب و درد لثه از آن مشکلاتی است که خیلیها تجربهاش کردهاند و معمولاً هم اول جدی گرفته نمیشود. اما همین ناراحتی کوچک میتواند نشانهی اتفاقات بزرگتری در دهان باشد.
از ورم قرمز رنگ لثه گرفته تا خونریزی موقع مسواک زدن، همهاش علائمی هستند که بدن سعی دارد چیزی را به ما بگوید: یا مراقبت روزمرهمان کافی نیست یا در بدن فرآیند التهابی جدیتری شروع شده است. وقتی لثهها درد میگیرند، حرف زدن، جویدن غذا یا حتی لبخند زدن هم سخت میشود، و همین موضوع گاهی کیفیت زندگی را پایین میآورد. چرا مهمه؟
چون لثهها پایهی اصلی دندانها هستند و سلامت آنها مستقیم روی دوام دندانها اثر دارد. اگر التهاب مزمن شود، به مرور زمان ممکن است استخوان اطراف دندان تحلیل برود و دندان لق شود.
حتی تحقیقات جدید نشان دادهاند که بیماری لثه با مشکلات قلبی و دیابت هم ارتباط دارد، چون التهاب دهانی میتواند در کل بدن اثر بگذارد. پس این فقط یک مسئلهی دهانی ساده نیست؛ بخشی از سلامت عمومی ماست.
در مورد علت التهاب و درد لثه، عوامل زیادی نقش دارند، اما بیشتر آنها با بهداشت دهان در ارتباطاند. پلاک باکتریایی که روی دندانها جمع میشود، مهمترین عامل است. اگر این پلاک بهخوبی با مسواک و نخ دندان برداشته نشود، باکتریها مواد تحریککننده تولید میکنند و سیستم ایمنی در پاسخ، باعث التهاب میشود.
در این حالت لثهها قرمز، متورم و حساس میشوند. این وضعیت را “ژنژیویت” یا التهاب اولیهی لثه مینامند.
اگر همین مرحله درمان نشود، میتواند پیشرفت کند و به “پریودنتیت” برسد؛ یعنی التهاب بافتهای عمقی و تحلیل استخوان اطراف دندان. اما همهی علل بهداشت ضعیف نیستند. تغییرات هورمونی در زنان، مثلاً در دوران بارداری یا قاعدگی، میتوانند حساسیت لثه را بیشتر کنند.
کمبود ویتامین یا رژیم غذایی فقیر از مواد مغذی نیز لثه را آسیبپذیرتر میکند. سیگار هم یکی از عوامل مهم است؛ نیکوتین جریان خون به لثه را کاهش میدهد و توان ترمیم طبیعی لثه را پایین میآورد.
برخی داروها مثل داروهای ضد فشار خون یا داروهای صرع نیز ممکن است باعث تورم لثه شوند. در بعضی موارد هم فشار ناشی از دندانکوبی شبانه یا استفاده از پروتز نامناسب، سطح لثه را تحریک میکند و التهاب ایجاد میشود. از کجا شروع کنم؟
اولین گام برای درمان درد و التهاب لثه، شناخت علت دقیق است. اگر التهاب ناشی از پلاک و جرم دندانی باشد، معمولاً با یک جرمگیری حرفهای در مطب دندانپزشک و رعایت بهداشت روزانه تا حد زیادی برطرف میشود. اما اگر لثه در اثر بیماری زمینهای یا استفاده از داروها آسیب دیده باشد، باید همزمان با بررسیهای پزشکی و محلی پیش رفت. مثلاً اگر فرد دیابت کنترلنشده دارد، تا وقتی قند خون تنظیم نشود، التهاب لثه هم خوب نمیشود. در خانه هم میتوان چند کار ساده اما مؤثر انجام داد.
مسواک زدن روزی دو تا سه بار با مسواک نرم و خمیردندان مخصوص لثههای حساس کمک بزرگی است. نخ دندان بخش زیادی از باکتریها را که بین دندانها پنهان شدهاند، حذف میکند. دهانشویههای ضدباکتری، مخصوصاً آنهایی که کلرهگزیدین یا فلوراید دارند، برای کنترل التهاب مفیدند، اما باید طبق نظر دندانپزشک استفاده شوند تا تعادل طبیعی محیط دهان به هم نخورد. گاهی شستوشو با آبنمک ولرم هم راهحل قدیمی و مؤثر است؛
نمک خاصیت ضدعفونی دارد و تورم لثه را آرام میکند.
اشتباههای رایج. یکی از اشتباههای معمول این است که وقتی لثه درد میگیرد، مردم از مسواک زدن اجتناب میکنند چون فکر میکنند بدتر میشود. در حالیکه این کار دقیقاً برعکس اثر دارد؛
باکتریها بیشتر جمع میشوند و التهاب ادامه پیدا میکند. بعضیها هم بیش از اندازه محکم مسواک میزنند، فکر میکنند با فشار بیشتر دندانها تمیزتر میشود، اما واقعیت این است که این کار خودش باعث آسیب لثه میشود. انتخاب مسواک نرم و حرکات آرام خیلی مؤثرتر است.
اشتباه دیگر استفادهی طولانی از دهانشویههای قوی بدون تجویز پزشک است، چون استفادهی زیاد میتواند باعث خشکی مخاط دهان و تغییر رنگ دندان شود. درمانهای تخصصیتر هم وجود دارد.
اگر التهاب به مرحلهی پریودنتیت رسیده باشد، جرمگیری عمیق یا حتی جراحی لثه لازم میشود. در این درمانها دندانپزشک با ابزار خاص، بافتهای عفونی را پاک میکند و عمق کیسههای لثه را کاهش میدهد تا دندان دوباره با لثه سالم در تماس باشد. در موارد شدید ممکن است از داروهای آنتیبیوتیک موضعی یا سیستمیک استفاده شود تا عفونت کنترل شود. گاهی برای ترمیم بافت از روشهای پیوند لثه هم استفاده میشود تا ظاهر و عملکرد طبیعی برگردد.
ولی خبر خوب این است که در خیلی از موارد، اگر فرد خودِ مراقبت روزانه را جدی بگیرد، اصلاً کار به این مرحله نمیکشد. نکتهی دیگری که باید به آن توجه کرد نقش تغذیه است. مواد غذایی سرشار از ویتامین C، کلسیم و آنتیاکسیدانها برای سلامت لثه ضروریاند. میوهها، سبزیجات تازه، و نوشیدن آب کافی میتوانند ترمیم و مقاومت لثه را زیاد کنند.
برعکس، مصرف زیاد شکر و غذاهای چسبناک باعث رشد باکتریهای مضر میشود و التهاب را تشدید میکند.
تجربهی خیلی از افراد نشان داده که با کاهش خوراکیهای شیرین و نوشیدنیهای گازدار، وضعیت لثه در چند هفته بهتر میشود. از جنبهی عادتهای روزمره هم چند نکته وجود دارد. ترک سیگار شاید سخت باشد، اما جزو مهمترین کارهایی است که هر فرد برای سلامت دهان و دندان میتواند انجام دهد. سیگار نهتنها جریان خون به لثه را کم میکند، بلکه نشانههای التهاب را هم پنهان میکند، یعنی ممکن است فرد فکر کند لثهاش سالم است در حالی که زیر سطح، تخریب شروع شده.
کمخواب بودن یا استرس زیاد هم میتواند ایمنی بدن را ضعیف کند و التهاب را شدت ببخشد، بنابراین خواب کافی و آرامش روانی هم بخش غیرمستقیم درمان محسوب میشود. اگر بخواهیم کمی واقعیتر حرف بزنیم، خیلی از مردم تا وقتی درد شدید سراغشان نیامده، به دندانپزشک مراجعه نمیکنند.
مثلاً ممکن است کسی سالها فقط صبحها سریع مسواک بزند و نخ دندان را ندیده باشد. بعد از مدتی متوجه میشود که هنگام خوردن سیب یا مسواک زدن، خونریزی خفیف دارد. اینجا همان مرحلهای است که بدن هشدار میدهد و اگر همین موقع اقدام شود، درمان ساده و کمهزینه خواهد بود. اما اگر این نشانهها نادیده گرفته شوند، ممکن است چند سال بعد دندانها لق شوند یا نیاز به جراحی یا ایمپلنت پیدا کند. در کنار درمانهای پزشکی، راهحلهای خانگی مکمل هم وجود دارند.
مثلاً استفاده از ژلهای آلوئهورا روی لثه، به خاطر خاصیت ضدالتهابی طبیعیاش، میتواند درد را کاهش دهد. روغن نارگیل برای شستوشوی دهان یا روش «روغنکشی» هم در بعضی مطالعات نتایج مثبتی داشته چون باکتریها را کم میکند.
البته باید توجه داشت که این روشهای طبیعی جای درمان اصلی را نمیگیرند، فقط کمککنندهاند. جمعبندی کوتاه. التهاب و درد لثه مشکلی ساده به نظر میرسد اما پشتش فرآیند پیچیدهای از واکنشهای بدن و باکتریها وجود دارد.
مراقبت روزانه، تغذیه مناسب، مراجعه منظم به دندانپزشک و ترک عادتهای مضر مثل سیگار سادهترین راهها برای پیشگیری و درمان آن هستند. اگر همین کارهای پایه و مداوم انجام شوند، نهتنها لثهها سالم میمانند، بلکه بوی دهان، ظاهر دندانها و احساس کلی سلامت هم بهتر میشود. پس هر بار که برای چند ثانیه بیشتر مسواک میزنیم یا نخ دندان استفاده میکنیم، در واقع داریم از پایهی لبخندمان محافظت میکنیم.
🙏 اگر محب اهل بیت هستید یک صلوات بفرستید و اگر کورش بزرگ شاه شاهان را قبول دارید برای سرافرازی میهن عزیزمان دعا کنید